این مطلب رو دارم وقتی منتشر می‌کنم که تو سفر جنوب شرق آسیا هستم و یکی از حافظه‌هام که عکس‌های هرمزگان و جزیره هرموز توش بود گم شده. واسه همین تا برگردم خونه این مطلب از نظر عکس خیلی فقیره.

معرفی

هرموز… جزیره جادویی، جزیره رنگارنگ، نگین انگشتر عالم،… اینا فقط چند قلم از توصیف‌هاییه که از قدیم تا حالا واسه هرموز گفتن و می‌گن. جزیره‌ای که چند سالی هست بین طبیعت گردها، بک پکرها و مسافرها طرفدار پیدا کرده و هر سال مسافرهاش بیشتر از سال قبل می‌شه.

هرموز بین بک پکرا به عنوان جزیره‌ای با طبیعت مسحور کننده، بکر و محیط کوچیک شناخته می‌شد. اما دیگه اینطور نیست. تو پنج شش سال گذشته چزیره هر سال شلوغ‌تر از سال قبل شده اما از سال ۹۶ به طور کلی وارد یه مرحله جدیدی شده و از جنبه‌های مختلف هرموز دیگه اون هرموز سابق نیست. تنوع مسافرها خیلی زیاد شده. قبلا اکثرا بکپکرها یا طبیعت گردها، مسافر هرموز بودن اما دیگه اینطور نیست. در حال حاضر خانواده‌ها و لاکچری‌بازها به وفور دیده می‌شن به علاوه گروه‌های دیگه؛ مخصوصا آخر هفته‌ها و روزهای تعطیل.

توضیح: اسم جزیره طبق ادای مردم محلی جزیره و همینطور بقیه مناطق هرمزگان هرموزه. همچنین تو انگلیسی هم بهش میگن هرموز و (Hormuz) نوشته می‌شه. من هم برای رعایت اصالت و وفاداری به حقیقت و هم به خاطر اینکه خودم هرمزگانی هستم و عاشق این جزیره، می‌نویسم هرموز.

 

تاریخچه:

تو مطالبی که واسه سفر می‌نویسم زیاد کاری به تاریخ ندارم مگر اون تاریخی که هنوز تو زندگی روزمره امروزی مردم منطقه تاثیر داره. اما به دلیل نبودن منبع معتبر و در دسترس فارسی، و تحریف تاریخ رسمی و همینطور داستان‌های غیر مستند که از افراد مختلف در مورد تاریخ هرموز شنیده می‌شه، برای هرموز تاریخچه رو اضافه می‌کنم چون جزیره رو دوست دارم و عاشق هر چیزی راجع بهش باشه هستم.

مطالب این بخش با استناد به کتاب (The Persian Gulf: A Political and Economic History of Five Port Cities 1500-1730) نوشته ویلم فلور هلندی معتبرترین مورخ خلیج فارس و صحبت‌های شخصی که باهاش داشتم نوشته شده و احتمالا خیلی‌هاتون رو متعجب می‌کنه چون با اون چیزی که تا حالا شنیدیم فرق داره.

من و ویلم فلور یهویی (گوشی رو تازه خریده بودم از فیلترهاش چیزی نمی‌دونستم)

من و ویلم فلور یهویی (گوشی رو تازه خریده بودم از فیلترهاش چیزی نمی‌دونستم)

‌ ‌

هرموز حدود بندر تیاب امروزی و جایی که رودخانه میناب به دریا می‌ریزه حدود سال ۱۰۰۰ میلادی به دروازه حمل و نقل برای تجارت با کرمان تبدیل شده بود و از حدود ۱۱۰۰ میلادی توسط سلسله کوچیکی که احتمالا ریشه در باطنه (منطقه‌ای در عمان امروزی) داشتن حکمرانی می‌شد. اما تا ۱۳۲۰ این کیش بود و نه هرموز که بر تجارت دریایی خلیج فارس تسلط داشت.

هرموز در اون زمان پادشاهی کوچیک و مستقلی داشته. طلب خراج حکام مستقر در فلات مرکزی ایران از پادشاه هرموز و همینطور پیشروی سلجوقی-چاقاتای به سمت خلیج فارس باعث شد “عجاز” کفیل شاه صغیر هرموز تصمیم بگیره تمام شهر و دارایی پادشاهی کوچیکش رو به جزیره جرون منتقل کنه. جزیره‌ای که قبلا از اتابک فارس خریده شده بود و به عنوان پایگاه نظامی استفاده می‌شد. این کار، پادشاهی هرموز، مردم و اموالش رو از دست درازی حاکمان ایران و همینطور حمله مهاجمان حفظ می‌کرد. جزیره جرون همون هرموز امروزیه.

سکه‌های ضرب هرموز تو خاورمیانه، هند و حتی چین مورد قبول و معامله بودن

سکه‌های ضرب هرموز تو خاورمیانه، هند و حتی چین مورد قبول و معامله بودن

 ‌‌

سال ۱۳۲۰ “میر قطب الدین تهمتن” پادشاه هرموز، کیش و به فاصله کمی بحرین که تحت حاکمیت آل عصفور بود رو فتح می‌کنه. با خارج کردن رقبا، پادشاهی هرموز به مرکزیت جزیره جرون به هاب تجاری منطقه تبدیل می‌شه. در مسیر یکی از راه‌های تجارت با هند و همچنین جایی برای تخلیه محموله‌های بزرگتر و پخش تو مناطق مجاور خلیج فارس. پادشاهی هرموز این تسلط رو با تامین امنیت راه‌های تجارت دریایی و زمینی و رفع تهدید رقبا کسب می‌کنه و با این رونق و شکوفایی، ۳۰۰ سال برای مردمش شکوه و ثروت افسانه‌ای میاره. در حدی که کوچه‌ها سایه بون و فرش داشته!!! معروفه “آفونسو آلبوکِرِک” پرتغالی در مورد هرموز گفته “اگه جهان انگشتری باشه، هرموز نگینشه”. شاهان هرموز جزایر خلیج فارس از جمله بحرین، مناطق ساحلی شامل سواحل مغستان و فارس تو سمت شمالی، و عمان (به شمول شبه جزیره قطر و بخش‌هایی از امارت متحده امروزی) تو سمت جنوب رو زیر پرچم خودشون درآوردن.

سال ۱۵۰۷ نیروهای پرتغالی به فرماندهی “آلبوکرک” جزیره رو تسخیر می کنن. شاه هرموز به پادشاه پرتغال اظهار وفاداری می‌کنه و عوارضی از تجارت پر رونق جزیره و سرزمینهای تحت حاکمیتش به پرتغالیها تعیین میشه. همون سال پرتغالی‌ها ساخت قلعه رو شروع میکنن. سال ۱۵۰۸ یکی از فرمانده‌های یاغی پرتغالی به کمک محلی‌ها شورش میکنه و آلبوکرک از جزیره فرار می‌کنه. آلبوکرک مدتی بعد با ۲۴ کشتی از بندر گوآ (سر فرماندهی پرتغالی‌ها در هند) برمی‌گرده و جزیره رو یکبار دیگه می‌گیره.  شاه هرموز رو از سلطنت خلع می‌کنه و تاج رو از طرف پادشاه پرتغال میذاره سر ولیعهد هرموز و ساخت قلعه از سر گرفته می‌شه.

نقشه هرموز قدیم

نقشه هرموز قدیم

 ‌

این رابطه تحت الحمایگی بین هرموز و پرتغال در کنار رونق و ثروت تا ۱۶۲۲ و تسخیر جزیره توسط نیروهای ایرانی-انگلیسی ادامه پیدا می‌کنه. نیروهای انگلیسی تو چند نبرد دریایی پرتغالی‌ها رو شکست میدن و جزیره رو محاصره میکنن. نیروهای ایرانی به فرماندهی امام قلی خان اوندیلادزه (گرجی الاصل؛ پسر الله وردی خان) سوار بر کشتی‌های انگلیسی پا به جزیره میذارن. بعد از ماه‌ها مقاومت، نیروهای مدافع هرمزی‌-پرتغالی‌ شکست می‌خورن. طبق توافق ایرانی-انگلیسی اسرای پرتغالی به انگلیسی‌ها و هرموزی به ایرانی‌ها می‌رسه. شهر توسط نیروهای ایرانی غارت می‌شه و ساختمون‌ها برای جستجوی گنج ویران می‌شن. حتی نیروهای انگلیسی تو خاطراتشون از سبعیت و غارتگری سپاه صفوی ابراز انزجار و تعجب می‌کنن. مردم محلی به جرم همکاری با کفار!!! توسط سپاه صفوی سر بریده میشن!!! (انگلیسی‌ها دینشون با پرتغالی‌ها چه فرقی داشت که ایرانی‌ها داشتن باهاشون همکاری می‌کردن؟!) امام قلی خان۴۰۰ سر بریده رو فقط با خودش از طریق بندر گامبرون؛ بندرعباس امروزی(طبق نقشه‌های پرتغالی بندر کامارائو)، که اون زمان دهکده ماهیگیری کوچیکی بوده به خشکی میاره.

پرتغالی‌ها بعد از سقوط هرموز تو بقیه خلیج فارس و همینطور هند از انگلیسی‌ها شکست می‌خورن و امپراتوری‌شون قدرتش رو از دست می‌ده. همچنین امام قلی خان بعدها خودش قربانی خونخواری صفویه شده و به همراه فرزندان و تمام اعضای خانواده‌اش کشته می‌شه و فقط برادرش داوود خان می‌تونه جان سالم بدر ببره و به گرجستان فرار می‌کنه. امروزه متاسفانه مجسمه این فرد خونخوار و قاتل مردم منطقه تو قشم نصب شده که نوعی دهن کجی به تاریخ منطقه و قربانی‌هاست.

بخشی از قلعه و شهر هرموز

بخشی از قلعه و شهر هرموز

 ‌

۱۶۴۵ میلادی هلندی‌ها در قالب کمپانی هند شرقی هلند تو جزیره مستقر می‌شن اما بعد از مدت بسیار کوتاهی جزیره رو ترک می‌کنن. جزیره هرموز برای بیش از صد سال خالی از سکنه می‌مونه  و از اونجایی که تاریخ رو فاتحان می‌نویسن تمام اون شکوه تو روایت رسمی از تاریخ در ایران نادیده گرفته می‌شه انگار اصلا وجود نداشته. بدون متون اروپایی‌ها (پرتغالی‌ها، انگلیسی‌ها، هلندی‌ها…) عملا چیزی از هرموز قدیم نمی‌دونستیم. تو این سالهای متروکه بودن، هرموز بین مردم منطقه معروف میشه به داشتن ارواح و اجنه که هنوز و حتی بین ساکنین محلی این اعتقاد ادامه داره. سالها بعد، استخراج خاک سرخ دوباره زندگی رو گرچه در ابعاد خیلی کوچیک به جزیره بر می‌گردونه. جالبه ساکنین امروزی جزیره هم ریشه مینابی دارن.

 ‌

موقعیت

جزیره هرموز تو فاصله حدود ۱۰ کیلومتری جنوب/ جنوب شرقی بندرعباس، ۲۵ کیلومتری شرق/ شمال‌شرقی قشم و حدود ۳۰ کیلومتری شمال‌شرقی جزیره لارک و مسلط به آبراه تنگه هرمز قرار گرفته. یکی از اشتباهات رایج اینه که پهنه آبی اطراف جزیره رو خلیج فارس می‌گن در حالی که اینجا تنگه هرمزه، راه اتصال خلیج فارس به دریای عمان و آب‌های آزاد. آبراهی که ۲۰ درصد تجارت نفت دنیا و بخش اعظم تجارت ایران ازش عبور می‌کنه.

موقعیت هرموز

موقعیت هرموز

‌ ‌

کی بریم؟

به دلیل نوع آب و هوا، هرمز دوتا فصل داره از لحاظ سفر. فصل بدون مسافر و فصل سفر. فصل سفر از اواخر مهر و اوایل آبان شروع می‌شه درحالی که هنوز هوا نسبتا گرمه و در طول روز حتما باید سایه پیدا کنی. با خنک‌تر شدن هوا تعداد مسافرها روز به روز و هفته به هفته بیشتر می‌شه تا به اواخر بهمن می‌رسیم که دوره پر ازدحام شروع می‌شه و تا آخر تعطیلات نوروز ادامه داره. بعد از اون تا اواسط اردیبهشت تعداد مسافرا تو شیب نزولی قرار می‌گیره تا به فصل بدون مسافر و گرما برسیم. شخصا آذر و دی رو ترجیح می‌دم.

 ‌

حمل و نقل

چطوری برم؟

برای رفتن به هرمز باید خودت رو به بندرعباس یا قشم برسونی و از اونجا با شناورهای مسافری بری هرمز. این شناورها تو بندرعباس از بندر مسافری شهید حقانی تو مرکز شهر و منطقه بازار حرکت می‌کنن و تو قشم از بندر مسافری شهید ذاکری کنار بازار قدیم، همون اسکله‌ای که شناورهای بندرعباس-قشم تردد می‌کنن.

می‌تونی تو بندرعباس مسیر دسترسی به همه چیز در مورد رفتن به بندرعباس و ورود به این منطقه بیشتر بخونی.

 ‌ ‌

برنامه حرکت شناورهای هرمز

بندرعباس به هرمز

۰۷:۰۰ – ۰۹:۰۰ – ۱۲:۰۰ – ۱۴:۰۰ – ۱۷:۰۰ – ۲۰:۳۰

تلفن اطلاعات اسکله حقانی بندرعباس: ۳۲۲۳۷۷۸۴-۰۷۶

 

هرمز به بندرعباس

۰۸:۰۰ – ۱۰:۰۰ – ۱۳:۰۰ – ۱۵:۰۰ – ۱۸:۰۰

 

  • توجه داشته باش که تو فصل پر سفر مخصوصا آخر هفته‌ها و روزهای تعطیل ممکنه ظرفیت شناور زودتر تکمیل بشه و راه بیوفته. بعضی وقتا اگه تعداد مسافرهای جامونده زیاد باشه شناور دیگه‌ای میذارن در غیر اینصورت باید تا زمان حرکت شناور بعدی صبر کنی. این اتفاق برای شناور ساعت ۶ بعد از ظهر از هرمز و همینطور ۱۲ و ۲ ظهر از بندرعباس زیاد میوفته. اگه عجله یا کار واجب داری بهتره نیم ساعت زودتر اسکله باشی.
  • اسکله حقانی بندرعباس نزدیک بازار ماهی فروش‌ها و معبد هندوهاست و البته برای انتظار و وقت گذرونی جای جالبیه. می‌تونی رو صندلی‌های بیرونی رستوران (با غذاهای محلی) یا کافه با صفای داخل اسکله بشینی و رفت و آمد مسافرها رو تماشا کنی تا زمان حرکت شناور مدنظرت برسه.

قشم به هرمز

۰۷:۰۰ – ۱۴:۰۰

هرمز به قشم

۰۸:۰۰ – ۱۵:۰۰

روزهای پنجشنبه از هرمز به بندر تیاب نزدیکی میناب قایق‌های موتوری وجود داره که برای رفتن به پنجشنبه بازار میناب به درد می‌خوره. این قایق‌ها برنامه ریزی شده نیستن و باید تو خود جزیره از محلی‌ها پرس و جو کنی. کرایه هر نفر حدود ۱۵ تا ۲۰ هزار تومنه.

  • فاصله زمانی هرمز تا بندرعباس و قشم بسته به شناوری که سوار می‌شی ۴۵ دقیقه تا یک ساعته.
  • باجه فروش بلیط از مبدا هرمز خارج از اسکله‌ست و حواست باشه وقتی عجله داری مستقیم نری اسکله چون باید همه راهو برگردی و بلیط بگیری.
  • برای گرفتن بلیط، داشتن شماره ملی مسافر الزامیه.
  • مسافر خارجی حتما باید پاسپورت داشته باشه.

 

حمل و نقل داخل جزیره

موتور/ موتور سه‌چرخ و ماشین: وسیله نقلیه معمول جزیره موتور و موتور سه چرخ (معروف به سه پا بین محلی‌ها) هست اما سواری، ون و وانت هم تو چند سال اخیر تعدادشون زیاد شده. یاد روزایی که تو کل جزیره بیشتر از ۲-۳ تا ماشین نبود به خیر. روحش شاد و یادش گرامی باد.

به محض پیاده شدن از شناور و ورود به اسکله هرموز راننده‌ها میان طرفت و می‌پرسن کجا می‌خوای بری. بر خلاف خیلی جاهای دیگه، کرایه درخواستی راننده‌های دم اسکله با کرایه‌ای که جای دیگه برای همون مقصد ازت می‌خوان فرقی نمی‌کنه. کرایه‌ها برای جاهای مختلف تقریبا مشخصه مگر روزهای خیلی شلوغ که موتور و ماشین گیر نمیاد و امکان داره مجبور باشی پول بیشتری بدی. هرموزی‌ها اکثرا و تا اونجایی که من سالهاست باهاشون برخورد و رفت و آمد داشتم، آدمای خوب، صاف و ساده، و صادقی هستن.

اجاره موتور: چند وقیه محلی‌ها موتورشون رو به مسافرا اجاره می‌دن که می‌تونی خودت هر جایی خواستی باهاش بری. برای پیدا کردن موتور اجاره‌ای از محلی‌ها پرس و جو کن. فقط اگه موتور سواری بلدی موتور اجاره کن چون رانندگی با موتور بدون مهارت هم خطرناکه و هم در صورت خسارت به موتور باید جریمه بدی.

دوچرخه: می‌شه از کافه دم اسکله یا افراد مختلفی که شماره‌شونو رو دیوارها نوشتن ساعتی یا روزانه دوچرخه اجاره کرد. اگه می‌خوای با دوچرخه جاده دور جزیره رو بگردی در نظر داشته باش که جنوب جزیره سربالایی زیاد داره.

 

اقامت

هرموز بیشتر به عنوان محلی برای کمپ تو طبیعت شناخته شده در عین حال مخصوصا تو سالهای اخیر بعضی مسافرها تو شهر اقامت میکنن و روزها برای گردش دور جزیره از شهر خارج می‌شن.

کمپ ردن: نقطه برجسته هرموز و به نظرم تنها راه برای تجربه اون حس جادویی معروف جزیره‌ست. این جزیره کوچیک تنوع زیادی از نظر محل‌های کمپ و نوع طبیعتش داره. ساحل، کوه، کوه کنار ساحل، غار و…

هتل: در حال حاضر یه سوئیت هتل به اسم ساحل سرخ تو جزیره وجود داره.

مهمانپذیر/ اقامتگاه محلی/ هاستل: ۳-۴ تا اقامتگاه محلی و هاستل به صورت رسمی و غیر رسمی تو جزیره فعال هستن که می‌تونی از راننده موتور بخوای بهت معرفی کنه.

سوئیت و خونه اجاره‌ای: مردم محلی خونه‌های بزرگ و کوچیکی برای اجاره در اختیار مسافرها میذارن. بعضی خونه‌ها بزرگ و سه خوابه‌ست و بعضی سوئیت‌های کوچیک. که اکثرا درِ جدا به بیرون دارن و کاملا مستقل هستن. برای اجاره اینا باید تو جزیره پرس و جو کنی و بری از نزدیک ببینی و با صاحبخونه سر قیمت به توافق برسی. راننده‌های سه پا (موتور سه چرخ) معمولا می‌تونن در این مورد کمکت کنن.

 

چی بخورم؟

انواع غذاهای دریایی که با ماهی و میگو درست می‌‌‌‌شه مثل ماهی سرخ شده و کبابی، قلیه ماهی/میگو، دوپیازه میگو و انواع موجودات دریایی دیگه (مِلوک،کَلَموک، کالِنگ و…)، پودینیِ کولی (کوسه)، خوراک اَنکاس (اسکوئید)، سینگو (خرچنگ).

فلافل و انواع سمبوسه گیاهی و دریایی، ساندویچ‌های دریای.

نون محلی تومُشی (تی مُشی هم تلفظ می‌شه): نون نازکی که با استفاده از خمیر خیلی شُلی روی تابه درست می‌شه و در حین پخت بهش مهیاوه یا سوراغ به همراه روغن اضافه می‌کنن، بعضی وقتها هم تخم مرغ. البته تو نوع بازاریش چند سالی هست پنیر مثلثی و حتی تازگی‌ها کالباس!!! هم دیده شده. اینکه چی اضافه بشه به خودت بستگی داره.

نون محلی کولوکو: نون گرد، متوسط و تقریبا ضخیمی که روش مهیاوه داره و تو تنور پخت می‌شه والبته محلی‌ها قبل از مصرف یکبار دیگه تو روغن سرخش می‌کنن.

خرما ارده: دسر محبوب هرمزگان

توضیح:

مهیاوه: سس ماهی متوتا (metoota) و سبزیجات معطر

سوراغ: سس ماهی ممغ (momagh) و گِلَک (gelak) یا همون خاک سرخ (هرموز)

 

 

چند روز هرموز بمونم؟

تو هرموز می‌شه از یک نصف روز تا یکماه و بیشتر وقت گذروند. بعضی‌ها تو نصف روز خیلی از جاهای دیدنی جزیره مثل دره رنگین کمان، دره مجسمه‌ها و… رو می‌بینن و با آخرین شناور از جزیره خارج می‌شن ولی اینجوری اون حالت جادویی معروفش رو تجربه نمی‌کنی. بعضی‌ها هم وقتی میان اینقدر تحت تاثیر قرار می‌گیرن که برنامه‌شون رو عوض می‌کنن و چند هفته رو اینجا می‌گذرونن یا حتی ساکن جزیره می‌شن.

برای برنامه سفر با زمانبندی مشخص، من حداقل سه روز رو توصیه می‌کنم که هم بتونی یکی دو جا کمپ بزنی و هرموز جادویی رو تجربه کنی و هم دیدنیهای پراکنده شده تو جاهای مختلف جزیره رو ببینی.

 

توصیه‌های سفر به هرموز

  • به تمام مقدسات‌تون (هر چی که هست) قسم‌ می‌دم لطفا زباله نریزید و آشغال‌هاتون رو برگردونید شهر. اصلا کار سختی نیست. یکبار همه چیو وقتی هنوز خوراکی‌هاش رو نخورده بودی با خودت آوردی؛ حالا که سبک شده و فقط جلد و بسته‌بندیش مونده خواهشا برش گردون.
  • ملاحظات فرهنگی مردم محلی رو رعایت کن.
  • وقتی می‌ری تو ساحل یا کوه کمپ می‌زنی درسته خیلی از محدودیت‌های معمول تو کشور وجود نداره ولی دلیل نمی‌شه باند و اسپیکرهای قوی بیاری و با موزیکت کمپ همسایه رو کلافه و خفه کنی. ملت میان تو طبیعت که آرامش داشته باشن.
  • از مردم محلی خرید کن حالا چه غذا چه سوغاتی یا اجاره خونه.